Wewnętrzny krytyk – kim jest i jak sobie z nim radzić?

Wewnętrzny krytyk to pojęcie używane w psychologii, odnoszące się do wewnętrznego głosu, który osądza, poniża i stale krytykuje nas samych, to jacy jesteśmy (naszą esencję), ale również wszelkie aktywności, jakie podejmujemy. Wewnętrzny krytyk to najprościej ujmując zimny, głos w naszych głowach, który sumiennie skupia się głównie na:

  • krytykowaniu,
  • poniżaniu,
  • ocenianiu,
  • wywoływaniu w nas poczucia winy,
  • dostrzeganiu najmniejszych niedociągnięć w aktywnościach, jakie podjęliśmy,
  • podcinaniu nam skrzydeł,
  • powstrzymywaniu nas przed podejmowaniem tego o czym w głębi serca marzymy.

Wewnętrzny krytyk, który jest bardzo aktywny może wywoływać u osoby stany lękowe, poczucie bycia bezwartościowym, depresję oraz raniące i nieprawdziwe przekonanie, że „szczęśliwe życie nie jest dla mnie dostępne”.

To jednak nie musi być Twoja droga.

Skąd bierze się wewnętrzny krytyk?

Wewnętrzny krytyk w istocie to konglomerat, który powstaje na kanwie przykrych doświadczeń ze strony innych, których doświadczyliśmy w naszym dzieciństwie, w procesie socjalizacji i w trakcie uczęszczania do szkoły.

Wewnętrzny krytyk kształtuje się już we wczesnym dzieciństwie i stanowi swego rodzaju asymilację słów, na poziomie wewnętrznym przez dziecko, które słyszało na swój temat od rodziców, opiekunów, dziadków, nauczycieli. Podkreślenia wymaga, że dziecko na początku swojego rozwoju ogląda siebie i kształtuje obraz swojej tożsamości w oczach otaczających je osób. Dotyczy to w szczególności rodziców, którzy do pewnego momentu są dla dziecka bogami. Jeśli osoby te były kochające, dziecko kształtuje obraz siebie w sposób bezpieczny i będzie miało w sobie zasoby aby dialog wewnętrzny był wspierający. Taka sytuacja jednak w praktyce rzadko ma miejsce. Nie bez przyczyny popularne jest sformułowanie, że „nikt nie wychodzi cało z dzieciństwa”. Szczególnie u Kobiet, u których krytyk wewnętrzny regularnie rządzi i urządza codzienne tyrady charakterystyczne bywa wspólne doświadczenie, jakim jest brak miłości lub czułości matki, jakiej te Kobiety potrzebowały.

Niewspierające jest również środowisko i społeczeństwo, w jakim często dorastamy. Szkoły nastawione są na regularną krytykę i ocenę uczniów. Świetnym przykładem jest chociażby sposób nauczania języka angielskiego w polskich szkołach, gdzie większośc osób później panicznie boi się popełnienia błedów co skutecznie tworzy blokadę językową aby mówić w innym języku.

Jak działa wewnętrzny krytyk?

Szybko, bezwzględnie i niestety bardzo często skutecznie, zabijając w nas nadzieję, wiarę i miłość.  Z uwagi, że jest to pewien konstrukt myślowy, który ma dostęp do naszych krzywd, leków czy trudnych doświadczeń precyzja wewnętrznego krytyka jest absolutna. Najczęściej są to pojedyncze, jak cios sztyletem, zdania, które uderzają nas w nasze miękkie i wrażliwe miejsca.  Mogą to być przykładowo następujące sformułowania:

  • nie nadajesz się do tego.
  • mogłaś więcej czasu poświęcić dzieciom, jesteś okropną matką,
  • nikt Cię nie pokocha, zostaniesz sama,
  • starzejesz się, wyglądasz śmiesznie,
  • jesteś żałosna,
  • jesteś bezwartościowa,
  • nie powinnaś tego mówić, robić,
  • myślałem, że stać Cię na więcej,
  • mogłaś to zrobić lepiej,
  • jesteś do niczego,
  • nic Ci się nie uda ,
  • nigdy nie będziesz szczęśliwa,
  • zawsze Ci wszystko nie wychodzi.

Najczęstsze rodzaje wewnętrznego krytyka

1. Perfekcjonista

Wewnętrzny krytyk – Perfekcjonista chce żebyś wszystko zrobiła perfekcyjnie i bezbłędnie. Wszystko inne tzw. „się nie liczy”. Ma bardzo wysokie standardy, a gdy ich nie spełniasz to atak jest gwarantowany. Perfekcjonista robi sabotaż wszystkich Twoich pomysłów, prób wyjścia ze strefy komfortu, nauczenia się czegoś nowego. Może powtarzać do Ciebie sformułowania: „Weź się schowaj!”, „Nie bierz się za coś czego nie umiesz”.

2. Ten, który Obwinia i Zawstydza

Często jest to druga odsłona wewnętrznego krytyka, która pojawia się po wstępnym zatrzymaniu tyrady Krytyka -Perfekcjonisty. Najczęściej kiedy zbierzemy swoje siły na to aby otworzyć się już na coś nowego w życiu, np. nową działalność czy zostanie mamą – o wiele częściej pojawia się Krytyk- Obwiniający. On bowiem atakuje człowieka, wytyka najmniejszy błąd i niedociągnięcie. Komunikaty Krytyka – Obwiniającego najczęściej brzmią w następujący sposób:  „Jak mogłaś się tak pomylić?”, „Jak mogłaś coś takiego zrobić? Jesteś okropną matką!”. „Nikt Ci tego nie wybaczy”.

3. Obcinacz skrzydeł / Racjonalizator

Ten Krytyk brzmi bardzo rozsądnie, racjonalnie, „życiowo”. Skutecznie jednak uniemożliwia rozkwitnięcie jakiegoś nowego marzenia, czy po prostu sięgania po swoje szczęście. Ten typ krytyka bardzo sumiennie działa, żeby zatrzymać Cię w strefie komfortu, tj. w przestrzeni która najczęściej nie jest dobra dla człowieka (kobiecego serca), ale jest znana. Mózg człowieka bowiem działa tak, że to co jest znane (niekoniecznie dobre) wydaje się bardziej bezpieczne, niż nieznane. Ten typ krytyka wewnętrznego może więc komunikować się w następujący sposób: „Nie ma normalnych facetów, a ci co byli już są zajęci” (torpedowanie otworzenia się na miłość i wzajemne, kochające relacje); „To może być hobby, ale w ten sposób nie zarobisz pieniędzy” (torpedowanie marzenia stworzenia własnego biznesu opartego na pasji).

4. Nadopiekuńczy protektor

To czwarta odmiana wewnętrznego krytyka, która często łączy się z Krytykiem- Racjonalizatorem.  Ten głos w przeciwieństwie do 1 i 2 typu wewnętrznego krytyka nie jest tak zimny i wydaje się być wspierający dla nas. W istocie jest to jednak ten sam konstrukt tylko w przebraniu a jego cel jest tożsamy z celami trzech ww. rodzajów wewnętrznego krytyka tj. zatrzymanie nas w tym co jest dla nas znane. Jego sformułowania mogą brzmieć następująco: „Nie zmieniaj niczego, tak jest bezpiecznie”; „Ta praca/ związek są w sumie ok, nie narażaj się na ryzyko”; „Kto wie czy jak zmienisz pracę/ związek nie będzie gorzej”; „Przecież nie jest tak źle”.

Jak radzić sobie z wewnętrznym krytykiem? 3 wskazówki

  1. Naucz się rozpoznawać swojego krytyka.  Zapisz w dzienniku/ notesie całą listę zdań, jakie najczęściej wypowiada Twój krytyk. Jeśli słyszysz generalizacje i hasła pod tytułem: „zawsze”, „wszystko”, „nic”, „nigdy” praktycznie w 100% możemy być pewni, że mamy z nim do czynienia. Zastanów się również, jakich używa słów, epitetów pod Twoim adresem. Zanotuj, czy jak słyszysz ten głos to jest to głos żeński? Męski? Czy brzmi znajomo? Kto w podobny sposób mówił do Ciebie w Twoim dzieciństwie, okresie dorastania?
  • Rozpocznij dialog i ROZMOWĘ Z NIM.  Jak się pojawia i zaczyna swoją tyradę – zapisz w dzienniku/ notesie ten dialog. Podejmij rozmowę, jakbyś była adwokatem, który broni osoby, oskarżanej przez krytyka. Poszukaj argumentów,  na swoją korzyść.  Możesz przykładowo napisać: „Widzę cię Krytyku”, „Dziękuję za Twoją opinię i za to, że chcesz mnie chronić przed odrzuceniem, przed oceną, przed bólem. Teraz jednak jestem dorosła i mogę się obronić”, albo „Nikt nie jest idealny we wszystkim, ale to jak wspaniale umiem piec i jaką radość sprawiam tym bliskim jest czymś co mi świetnie wychodzi”. W tym momencie kluczowe jest aby podjąć dialog, aby nie był to tylko raniący monolog krytyka.
  • Nie zniechęcaj się. Poradzenie sobie z wewnętrznym krytykiem, który jest bardzo aktywny to proces. Każda sytuacja, w której zatrzymasz tyradę krytyka jest Twoim zwycięstwem. Ćwicz się w tym i kolekcjonuj te doświadczenia. Z czasem będzie Ci coraz łatwiej.

Z mojego osobistego doświadczenia wynika, że całkowite wyplenienie krytyka wewnętrznego nie jest możliwe jednakże zmiana strategii i podejścia do niego może okazać się przełomowa, a nasze życie – lżejsze i szczęśliwsze. Poradzenie sobie z krytykiem naprawdę jest możliwe, jest to jednak proces. Kiedy krytyk jest bardzo aktywny drogą może być psychoterapia, ale również wspierające warsztaty i kręgi dla Kobiet. Doświadczenie rozmów z innymi i zauważenie, że nie jesteśmy ostamotnione w bataliach z krytykiem wewnętrznym jest prawdziwie kojącym doświadczeniem.

Jeśli poczujesz, że potrzebujesz wsparcia w towarzyszeniu Ci w tej drodze, jestem tutaj dla Ciebie. Jeśli poczujesz, że moja wrażliwość z Tobą rezonuje, będę szczęśliwa móc gościć Cię na moich autorskich warsztatach dla Kobiet,  które pomagają Kobietom w odzyskaniu kontaktu ze swoimi emocjami oraz wzmocnieniu umiejętności interpersonalnych. 

Kasia Kulig - krąg kobiet, rozwój osobisty i warszaty dla kobiet

Subskrybuj

Tropem Kobiety

Kasia Kulig

tropemkobiety@gmail.com